Właściwość Rzeczników a reklamacja powszechnych świadczeń zdrowotnych

27 Ustawa z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta (Dz.U. z 2014 r. poz. 827 ze zm).
28 Ustawa z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r. poz. 217 z późn. zm.).
29 Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tekst jedn. Dz.U. z 2015 r. poz. 581 z późn. zm.).

Proszę o wyjaśnienie kwestii właściwości rzeczowej rzeczników konsumentów w sprawach dotyczących reklamacji wadliwie wykonanych świadczeń zdrowotnych w ramach systemu powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego. W ostatnim okresie jeden z konsumentów został odesłany przez Biuro Rzecznika Praw Pacjenta do Miejskiego Rzecznika Konsumentów w sprawie wadliwie wykonanego gwarantowanego świadczenia zdrowotnego (proteza zębowa).


Pojawia się pytanie, czy tego rodzaju sprawy, w których źródłem praw i obowiązków uczestników postępowania jest ustawa i przepisy wykonawcze( NFZ, świadczeniobiorca, świadczeniodawca), należą do kompetencji rzeczników konsumentów?

Odpowiedź:

W tej kwestii Pana wątpliwości są całkowicie uzasadnione - sprawy w zakresie usług i świadczeń zdrowotnych w ramach publicznej opieki zdrowotnej nie należą do kompetencji Rzeczników Konsumentów.

Jak wynika z art. 3 ust. 1 pkt 7 ustawy o prawach konsumenta (27), spod działania przepisów tej ustawy wyłączone są umowy dotyczące usług zdrowotnych świadczonych przez pracowników służby zdrowia pacjentom w celu oceny, utrzymania lub poprawy ich stanu zdrowia, łącznie z przepisywaniem, wydawaniem i udostępnianiem produktów leczniczych oraz wyrobów medycznych, bez względu na to, czy są one oferowane za pośrednictwem placówek opieki zdrowotnej.

Regulacja ta nawiązuje do wyłączeń zawartych w art. 3 ust. 3 lit. b dyrektywy 2011/83/UE w sprawie praw konsumentów. Przepis wskazanej dyrektywy eliminuje z zakresu jej stosowania umowy dotyczące opieki zdrowotnej.

W polskim systemie prawnym zagadnienie usług zdrowotnych uregulowane jest w szczególności w ustawie o działalności leczniczej.(28) Ustawa ta nie posługuje się pojęciem „usług zdrowotnych”, lecz terminem „świadczenie zdrowotne”.

Świadczenie zdrowotne, zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 10 ustawy o działalności leczniczej, oznacza działania służące zachowaniu, ratowaniu, przywracaniu lub poprawie zdrowia oraz inne działania medyczne wynikające z procesu leczenia lub przepisów odrębnych regulujących zasady ich wykonywania.


Świadczeniami zdrowotnymi mogą być zatem wszelkie czynności powiązane z działaniami medycznymi oraz z procesem leczenia i w istocie z nich wynikające.


Należy również pamiętać, że świadczenia zdrowotne mogą być udzielane - na zasadach określonych w odrębnych przepisach - także przez osoby fizyczne wykonujące dany zawód medyczny albo w ramach grupowej praktyki lekarskiej bądź grupowej praktyki pielęgniarek lub położnych. Dana czynność może być uznana za świadczenie zdrowotne wykonywane przez podmiot leczniczy tylko wtedy, gdy jest ona wykonywana profesjonalnie (zawodowo).


Definicję pojęcia „świadczenia zdrowotne” zawiera także art. 5 pkt 40 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (dalej: ustawa zdrowotna) (29) - świadczenie zdrowotne to działanie służące profilaktyce, zachowaniu, ratowaniu, przywracaniu lub poprawie zdrowia oraz inne działanie medyczne wynikające z procesu leczenia lub przepisów odrębnych regulujących zasady ich udzielania.


W art. 5 ustawy zdrowotnej przyjęto, że świadczenie opieki zdrowotnej to świadczenie zdrowotne, świadczenie zdrowotne rzeczowe i świadczenie towarzyszące.


Wskazano również, że świadczenie gwarantowane - to świadczenie opieki zdrowotnej finansowane w całości lub współfinansowane ze środków publicznych na zasadach i w zakresie określonych w ustawie;


*świadczenie specjalistyczne - to świadczenie opieki zdrowotnej we wszystkich dziedzinach medycyny, z wyłączeniem świadczeń udzielanych w zakresie podstawowej opieki zdrowotnej;
* świadczenie zdrowotne rzeczowe - to związane z procesem leczenia leki, wyroby medyczne (w tym wyroby medyczne będące przedmiotami ortopedycznymi) i środki pomocnicze;
* świadczenie towarzyszące - to zakwaterowanie i wyżywienie w zakładzie opieki zdrowotnej całodobowej lub całodziennej oraz usługi transportu sanitarnego;
* świadczenie wysokospecjalistyczne - to świadczenie opieki zdrowotnej lub procedura medyczna, które spełniają łącznie następujące kryteria:


o udzielenie świadczenia wymaga wysokiego poziomu zaawansowania technicznego świadczeniodawcy i zaawansowanych umiejętności osób udzielających świadczenia,
o koszt jednostkowy świadczenia jest wysoki.

Ze względu na zbieżność pojęć „świadczenia zdrowotne” w obu ustawach (tj. ustawie o działalności leczniczej oraz ustawie zdrowotnej) kształtujących system opieki zdrowotnej w naszym kraju, przyjmuje się, że zgodnie z definicją zawartą w art. 3 ust. 1 pkt 7 ustawy o prawach konsumenta, działalność lecznicza (a tym samym i tzw. usługi zdrowotne) to niejako synonim świadczeń zdrowotnych.


W związku z powyższym, pojęcie „usług zdrowotnych”, którym posługuje się ustawa o prawach konsumenta, odnosi się do świadczeń zdrowotnych.


Tym samym, sprawy z zakresu wadliwego wykonania świadczeń zdrowotnych osobom ubezpieczonym (świadczeniobiorcom) nie podlegają regulacjom ustawy o prawach konsumenta i jednocześnie nie należą do kompetencji Rzeczników Konsumentów.


Pacjenci, którzy zostali pokrzywdzeni działaniami pracowników służby zdrowia na ogólnych zasadach mogą dochodzić odszkodowania (za szkodę) lub/oraz zadośćuczynienia (za krzywdę).


Podkreślenia wymaga, że łączący pacjenta stosunek z NFZ ma charakter publicznoprawny, zaś do relacji takiej nie mają zastosowania przepisy dotyczące ochrony konsumentów. Zapewnienie ochrony zdrowia należy do sfery publicznej i jest obowiązkiem władz publicznych. Zasadą jest, iż podstawowa opieka medyczna zapewniona jest przez państwo, jako realizacja jego konstytucyjnego obowiązku.

 

Inaczej jest natomiast w przypadku korzystania przez pacjenta ze świadczeń zdrowotnych nieobjętych świadczeniem opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych (tzw. prywatnej opieki zdrowotnej). W takim przypadku przedmiotem świadczenia będzie usługa medyczna, podmiot świadczący ją odpłatnie będzie posiadał status przedsiębiorcy, a beneficjent takiej usługi - status konsumenta.


Odpowiedzi udzieliła dr Magdalena Kasprzak


Kategorie:

Rzecznik Praw Konsumenta - tel. 87/621 83 22, e-mail: rzecznik@powiat.elk.pl, infolinia konsumencka - tel. 801 440 220 (8:00-18:00)

Starostwo Powiatowe w Ełku

Realizacja: IDcom-web.pl